Üreter Darlığı Nedir?

Üreter darlığı, böbrekte üretilen idrarı mesaneye taşıyan üreter kanalının bir bölümünün normalden dar hale gelmesi ve idrar akışının engellenmesidir. Darlık hafif olduğunda idrar geçişi kısmen devam edebilirken ileri derecede bir tıkanıklık böbrekte idrar birikmesine, böbreğin şişmesine ve zaman içerisinde böbrek fonksiyonlarının zarar görmesine neden olabilir.

Üreter darlığı ile sık karıştırılan bir diğer durum üretra darlığıdır. İsimleri birbirine benzese de üreter ve üretra farklı anatomik yapılardır. Dolayısıyla üreter darlığı ve üretra darlığı aynı hastalık değildir. Üreter darlığı böbrek ile mesane arasındaki idrar akışını etkilerken, üretra darlığı mesaneden vücut dışına doğru gerçekleşen idrar akışını engeller. Belirtileri, nedenleri ve uygulanabilecek tedaviler de birbirinden farklıdır.

Özellikle üreterde tam veya ileri derecede tıkanıklık gelişmesi böbrek açısından önemlidir. Bazı hastalarda şiddetli yan ağrısı ortaya çıkarken bazı hastalarda darlık uzun süre belirgin şikayet oluşturmadan ilerleyebilir. Bu nedenle tedavide yalnızca hastanın ağrısının giderilmesi değil, idrarın böbrekten mesaneye rahatça ulaşmasının sağlanması ve böbrek fonksiyonunun korunması amaçlanır.

Üreter Nedir?

Üreter, böbrekte oluşan idrarın mesaneye taşınmasını sağlayan ince, kas yapısına sahip tüp şeklindeki organdır. Normalde biri sağ, diğeri sol böbreğe ait olmak üzere iki üreter bulunur. Üreterler böbreğin idrarı topladığı renal pelvis bölgesinden başlayarak mesaneye kadar uzanır.

İdrar yalnızca yer çekimi sayesinde mesaneye ilerlemez. Üreter duvarındaki düz kasların oluşturduğu ritmik kasılmalar, yani peristaltik hareketler, idrarın böbrekten mesaneye doğru taşınmasına yardımcı olur.

Üreterin herhangi bir noktasında daralma veya tıkanıklık meydana geldiğinde bu sistem bozulabilir. İdrarın mesaneye geçişi zorlaştığında darlığın üst kısmında basınç artmaya başlar. Bu basınç böbreğin idrar toplama sistemine yansıyarak hidronefroz olarak adlandırılan genişlemeye neden olabilir.

Üretra Nedir?

Üretra, mesanede biriken idrarın vücudun dışına atılmasını sağlayan kanaldır. Kadın ve erkeklerde üretranın anatomisi farklıdır. Kadınlarda daha kısa olan üretra, erkeklerde prostat ve penis içerisinden geçerek vücut dışına açılır.

Dolayısıyla üriner sistemde idrarın izlediği yolu basitleştirerek şöyle gösterebiliriz:

• Böbrek: İdrarı üretir.
• Üreter: İdrarı böbrekten mesaneye taşır.
• Mesane: İdrarı depolar.
• Üretra: Mesanedeki idrarın vücuttan atılmasını sağlar.

Bu anatomik ayrım, üreter darlığı ile üretra darlığının neden aynı hastalık olmadığını anlamayı kolaylaştırır.

Üreter Darlığı ile Üretra Darlığı Aynı mı?

Hayır. Üreter darlığı ve üretra darlığı farklı hastalıklardır. Üreter darlığında problem böbrek ile mesane arasındaki kanaldadır. Üretra darlığında ise mesane ile vücudun dışı arasındaki idrar kanalında daralma bulunmaktadır.

Bu nedenle hastaların yaşadığı belirtiler de farklılaşabilir. Üreter darlığında böbrekte basınç artışına bağlı yan veya böğür ağrısı, hidronefroz, tekrarlayan enfeksiyonlar ve böbrek fonksiyonunda bozulma ön planda olabilir. Üretra darlığında ise idrar akımının zayıflaması, kesik kesik idrar yapma, ıkınarak idrar yapma, mesaneyi tam boşaltamama ve idrar yapma süresinin uzaması gibi alt üriner sistem belirtileri daha sık görülür.

Üreter Darlığı Neden Olur?

Üreter darlıkları doğuştan olabileceği gibi sonradan da gelişebilir. Sonradan ortaya çıkan darlıklarda üreter duvarının yaralanması, iltihaplanması veya iyileşme sırasında nedbe dokusu oluşması kanalın çapını küçültebilir.

Üreter darlığına yol açabilecek başlıca durumlar şunlardır:

• Üreter veya böbrek taşı hastalığı
• Üreter taşı nedeniyle uzun süreli tıkanıklık oluşması
• Üreter taşı için gerçekleştirilen endoskopik girişimler
• Daha önce geçirilmiş üriner sistem ameliyatları
• Karın ve pelvis bölgesinde gerçekleştirilen bazı cerrahi işlemler
• Üreterde meydana gelen yaralanmalar
• Radyoterapi sonrası gelişebilen doku değişiklikleri
• Enfeksiyon ve kronik inflamasyon
• Retroperitoneal fibrozis gibi üreteri dışarıdan etkileyen hastalıklar
• Üretere dışarıdan bası yapan kitleler
• Üreter ve çevresindeki tümörler
• Doğuştan gelişen üriner sistem darlıkları

Özellikle üreter taşının uzun süre aynı bölgede kalması, taşın çevresindeki dokuda inflamasyon ve hasara neden olabilir. Benzer şekilde bazı endoskopik işlemlerden sonra gelişen doku iyileşmesi de nadiren darlık oluşturabilir.

Üreter Darlığı Belirtileri Nelerdir?

Üreter darlığı belirtileri tıkanıklığın derecesine, yerine, ne kadar hızlı geliştiğine ve tek ya da iki taraflı olmasına göre değişebilir. Yavaş gelişen darlıklar bazı hastalarda uzun süre belirti vermeyebilir.

Görülebilecek belirtiler arasında şunlar bulunabilir:

• Bel veya böğür bölgesinde ağrı
• Yan tarafta aralıklı veya sürekli ağrı
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları
• Ateş ve titreme
• Bulantı ve kusma
• İdrarda kan görülmesi
• Böbrekte genişleme yani hidronefroz
• Böbrek fonksiyonlarında bozulma

Darlığın yavaş geliştiği bazı hastalarda ağrı olmayabilir. Problem başka bir nedenle yapılan ultrasonografi veya bilgisayarlı tomografi sırasında böbrekte genişleme görülmesiyle fark edilebilir. Bu nedenle ağrının olmaması, üreterdeki tıkanıklığın önemsiz olduğu anlamına gelmez.

Üreter Darlığı Böbreğe Zarar Verir mi?

Evet, özellikle uzun süre devam eden ve idrar akışını belirgin şekilde engelleyen bir üreter darlığı böbrek fonksiyonunu etkileyebilir. Üreter tıkandığında böbrekte üretilmeye devam eden idrar mesaneye yeterince boşalamaz. Darlığın üst bölümündeki basınç yükselir ve böbreğin toplayıcı sistemi genişlemeye başlar.

Bu durumun uzun süre devam etmesi böbrek dokusunun fonksiyonunu azaltabilir. Enfeksiyon da tabloya eklenirse durum daha ciddi hale gelebilir. Bu nedenle üreter darlığında temel hedeflerden biri mevcut böbrek fonksiyonunun mümkün olduğunca korunmasıdır.

Üreter Darlığı Tanısı Nasıl Konulur?

Tanı sürecinde yalnızca üreterde daralma olup olmadığı değil, darlığın yeri, uzunluğu, derecesi ve böbrek üzerindeki etkisi de değerlendirilir. Tedavi seçimini belirleyen temel faktörlerden biri budur.

Hastanın durumuna göre aşağıdaki incelemelerden yararlanılabilir:

• Ultrasonografi
• Bilgisayarlı tomografi ve gerektiğinde BT ürografi
• Manyetik rezonans görüntüleme ve MR ürografi
• Kan testleri ve böbrek fonksiyonlarının değerlendirilmesi
• İdrar tahlili ve gerektiğinde idrar kültürü
• Retrograd pyelografi
• Antegrad görüntüleme yöntemleri
• Üreteroskopik değerlendirme
• Gerekli hastalarda böbreklerin ayrı ayrı fonksiyonunu ve drenajını değerlendiren nükleer tıp incelemeleri

Özellikle böbreğin ne kadar çalıştığının bilinmesi tedavi planlamasında önemlidir. İleri derecede darlığı bulunan ancak böbrek fonksiyonu korunmuş bir hasta ile uzun süredir tıkalı ve fonksiyonu ciddi şekilde azalmış böbreğe sahip hastanın tedavi yaklaşımı aynı olmayabilir.

Üreter Darlığı Tedavisi Nasıl Yapılır?

Üreter darlığı tedavisi hastaya özel planlanır. Darlığın yeri ve uzunluğu, daha önce uygulanan tedaviler, darlığın nedeni, böbreğin fonksiyonu ve hastanın genel sağlık durumu tedavi seçimini doğrudan etkiler.

Tedavinin temel amaçları şunlardır:

• Böbrekten mesaneye idrar akışını yeniden sağlamak
• Böbrekte oluşan yüksek basıncı azaltmak
• Böbrek fonksiyonunu korumak
• Tekrarlayan enfeksiyonları önlemek
• Darlığın mümkün olduğunca kalıcı şekilde giderilmesini sağlamak

Üreter Stenti Takılması

Üreter stenti, böbrek ile mesane arasına yerleştirilen ince bir tüptür. Sıklıkla kullanılan double-J veya DJ stentlerin bir ucu böbrekte, diğer ucu mesanede kalır. Böylece daralmış bölgeden idrarın geçebileceği bir kanal oluşturulur.

Stent bazı hastalarda geçici olarak böbreğin drenajını sağlamak amacıyla kullanılır. Enfeksiyon, akut tıkanıklık veya planlanacak rekonstrüktif cerrahi öncesinde böbreğin rahatlatılması gerekebilir.

Ancak stent her zaman darlığı ortadan kaldıran kalıcı bir tedavi değildir. Darlığın özelliklerine bağlı olarak stent çıkarıldığında tekrar tıkanıklık gelişebilir. Uzun süre stent kullanılması gereken hastalarda ise stentin belirli aralıklarla değiştirilmesi gerekebilir.

Perkütan Nefrostomi

Üreterdeki tıkanıklık nedeniyle böbreğin acilen boşaltılması gerekiyorsa perkütan nefrostomi uygulanabilir. Bu yöntemde görüntüleme eşliğinde ciltten böbreğin toplayıcı sistemine ince bir kateter yerleştirilerek idrarın dışarıdaki bir torbaya boşalması sağlanır.

Özellikle tıkanıklığa enfeksiyonun eşlik ettiği bazı durumlarda böbreğin hızlı şekilde drenajı önemlidir. Nefrostomi aynı zamanda sonraki tedavinin planlanabilmesi için geçici bir çözüm olarak kullanılabilir.

Endoskopik Üreter Darlığı Tedavisi

Uygun özellikteki bazı kısa üreter darlıkları endoskopik yöntemlerle tedavi edilebilir. İdrar yollarından ilerletilen ince cihazlarla darlık bölgesine ulaşılır ve dar segment genişletilmeye çalışılır.

Endoskopik tedaviler arasında balon dilatasyonu veya darlık dokusunun endoskopik olarak kesilmesi anlamına gelen endoureterotomi gibi yöntemler bulunabilir. İşlem sonrasında iyileşme döneminde üreterin açık kalmasını sağlamak amacıyla geçici stent kullanılabilir.

Endoskopik yöntemlerin önemli avantajı büyük bir cerrahi kesi gerektirmemesidir. Bununla birlikte her darlık endoskopik tedavi için uygun değildir. Uzun, yoğun fibrotik yapıdaki, radyoterapi sonrası gelişmiş veya daha önce tedavi edilmesine rağmen tekrarlamış darlıklarda rekonstrüktif cerrahi daha uygun olabilir.

Üreter Darlığında Rekonstrüktif Cerrahi

Darlığın kalıcı olarak giderilmesinin hedeflendiği hastalarda üreter rekonstrüksiyonu gündeme gelebilir. Rekonstrüktif cerrahinin amacı yalnızca dar bölgeyi genişletmek değil, sağlıklı dokular arasında idrarın rahat geçebileceği bir yol oluşturmaktır.

Hangi ameliyatın uygulanacağı darlığın üreterin hangi bölümünde bulunduğuna ve ne kadar uzun olduğuna bağlıdır.

Üreterin Dar Bölümünün Çıkarılıp Yeniden Birleştirilmesi

Kısa bir üreter segmentinde darlık bulunuyorsa dar ve sağlıksız bölüm çıkarılabilir. Ardından üreterin sağlıklı uçları gerginlik oluşturmayacak şekilde yeniden birleştirilebilir. Bu işleme üreteroureterostomi adı verilir.

Üreterin Mesaneye Yeniden Bağlanması

Darlık mesaneye yakın alt üreter bölümündeyse problemli segment çıkarıldıktan sonra sağlıklı üreter yeniden mesaneye bağlanabilir. Bu ameliyat üreteroneosistostomi veya üreteral reimplantasyon olarak adlandırılır.

Üreterin sağlıklı ucunun mesaneye doğrudan ulaşamadığı daha uzun darlıklarda mesanenin bir bölümü üretere doğru uzatılabilir. Bu rekonstrüksiyon Boari flebi olarak bilinir. Bazı hastalarda mesanenin üretere yaklaştırılması için psoas hitch tekniğinden de yararlanılabilir.

Daha Uzun ve Kompleks Üreter Darlıklarının Tedavisi

Uzun segmenti etkileyen veya daha önce tedavi edilmesine rağmen tekrarlayan üreter darlıkları daha kompleks rekonstrüksiyon gerektirebilir. Hastanın anatomisine ve darlığın özelliklerine göre ağız içinden alınan mukoza dokusunun greft olarak kullanılması, bağırsaktan bir segmentle üreterin yeniden oluşturulması veya farklı rekonstrüktif yöntemler değerlendirilebilir.

Bu tür ameliyatlarda amaç mümkün olduğunca böbreği korumak ve böbrek ile mesane arasında düşük basınçlı, devamlı bir idrar yolu oluşturmaktır.

Robotik Cerrahi ile Üreter Darlığı Tedavisi

Uygun hastalarda üreter rekonstrüksiyonu robotik cerrahi ile gerçekleştirilebilir. Robotik sistemlerin büyütülmüş üç boyutlu görüntü sağlaması ve cerrahi aletlerin dar alanlarda hassas hareketlere izin vermesi, özellikle üreter gibi ince yapıların yeniden birleştirilmesini gerektiren rekonstrüktif ameliyatlarda cerraha önemli teknik olanaklar sunar.

Robotik yaklaşım ile üreteroureterostomi, üreterin mesaneye yeniden bağlanması, psoas hitch, Boari flebi ve seçilmiş kompleks rekonstrüksiyonlar uygulanabilir. Ancak ameliyat yönteminin seçimi yalnızca teknolojinin mevcut olmasına göre değil, darlığın anatomisine ve hastanın özelliklerine göre yapılmalıdır.

Robotik veya laparoskopik minimal invaziv yaklaşımlarda açık cerrahiye kıyasla daha küçük kesilerle ameliyat yapılabilmesi, uygun hastalarda ameliyat sonrası ağrı ve iyileşme süreci açısından avantaj sağlayabilir.

Üreter Darlığı Tedavi Edilmezse Ne Olur?

İdrar geçişini önemli ölçüde engelleyen bir darlığın tedavisiz bırakılması, darlığın derecesine ve süresine bağlı olarak böbrekte giderek artan genişlemeye ve fonksiyon kaybına yol açabilir. Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları ve taş oluşumu gibi problemler de görülebilir.

Özellikle tıkalı böbreğe enfeksiyon eşlik etmesi acil değerlendirme gerektirebilir. Ateş, titreme, şiddetli yan ağrısı ve genel durumda bozulma bulunan hastalarda gecikmeden tıbbi yardım alınmalıdır.

Üretra Darlığı Neden Olur?

Üretra darlığı, mesaneden dışarı idrar taşıyan üretra kanalında skar dokusu gelişmesi ve kanalın daralmasıdır. Erkeklerde üretra daha uzun olduğu için klinik olarak daha sık karşılaşılan önemli bir ürolojik problemdir.

Üretra darlığının nedenleri arasında daha önce geçirilmiş üretral girişimler, kateterizasyon, travma, enfeksiyon, pelvik yaralanmalar ve bazı cerrahi işlemler bulunabilir. Bazı hastalarda ise belirgin bir neden saptanamayabilir.

Üretra Darlığının Belirtileri Nelerdir?

• İdrar akımının zayıflaması
• İdrar yaparken ıkınma ihtiyacı
• İdrarın ince veya dağınık gelmesi
• İşemenin uzun sürmesi
• Mesanenin tam boşalmadığı hissi
• Sık idrara çıkma
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları
• İleri durumlarda idrar yapamama

Görüldüğü gibi üretra darlığının belirtileri daha çok idrarın mesaneden dışarı atılması sırasında ortaya çıkar. Üreter darlığında ise temel problem böbrekte oluşan idrarın mesaneye ulaşamamasıdır.

Üreter Darlığı Tedavisinde Hangi Yöntem Tercih Edilir?

Hastaların en sık sorduğu sorulardan biri, üreter darlığında stent, endoskopik girişim veya ameliyattan hangisinin daha iyi olduğudur. Tek bir yöntemi bütün hastalar için en iyi tedavi olarak tanımlamak doğru değildir.

Kısa ve uygun yapıdaki bazı darlıklarda endoskopik tedavi düşünülebilir. Akut tıkanıklık veya enfeksiyon durumunda öncelikle stent ya da nefrostomi ile böbreğin drenajı gerekebilir. Uzun, tekrarlayan veya kompleks darlıklarda ise rekonstrüktif cerrahi daha kalıcı bir çözüm amacıyla değerlendirilebilir.

Bu nedenle tedavi kararı verilmeden önce dört soruya yanıt aranması önemlidir: Darlık nerede? Ne kadar uzun? Böbrek ne kadar çalışıyor? Darlığın nedeni nedir? Bu bilgiler elde edildikten sonra endoskopik, açık, laparoskopik veya robotik rekonstrüktif yöntemlerden uygun olanı seçilebilir.

Üreter Darlığı Hakkında Sık Sorulan Sorular

Üreter darlığı kendiliğinden geçer mi?

Gerçek bir skar dokusuna bağlı kalıcı üreter darlığının kendiliğinden tamamen düzelmesi beklenmez. Ancak tıkanıklığın nedeni ve derecesi mutlaka görüntüleme ve gerekli fonksiyon testleriyle değerlendirilmelidir.

Üreter darlığı tehlikeli midir?

İleri derecede veya uzun süre devam eden üreter darlığı böbrekte basınç artışına ve fonksiyon kaybına neden olabileceği için önemlidir. Özellikle tıkanıklığa enfeksiyon eşlik etmesi acil tedavi gerektirebilir.

Üreter darlığı ağrı yapar mı?

Evet. Bel ve böğür bölgesinde ağrı görülebilir. Ancak bazı kronik darlıklar belirgin ağrı oluşturmadan ilerleyebileceğinden yalnızca ağrının varlığına göre değerlendirme yapılmamalıdır.

Üreter darlığında stent ne kadar kalır?

Stentin kullanım süresi uygulanma nedenine ve planlanan tedaviye göre değişir. Geçici drenaj amacıyla kullanılan stent ile rekonstrüktif ameliyat sonrasında kullanılan stentin kalış süresi aynı olmayabilir. Süreyi hastayı takip eden ürolog belirlemelidir.

Üreter darlığı ameliyatı zor mudur?

Ameliyatın zorluk derecesi darlığın yerine, uzunluğuna, çevresindeki dokulara, daha önce geçirilmiş cerrahilere ve uygulanacak rekonstrüksiyon yöntemine göre değişir. Kısa bir darlığın tedavisi ile uzun ve daha önce ameliyat edilmiş bir üreterin yeniden yapılandırılması aynı kapsamda değildir.

Üreter darlığı ameliyattan sonra tekrarlar mı?

Darlığın tekrar etme ihtimali kullanılan yönteme, darlığın uzunluğuna, nedenine ve dokunun özelliklerine göre değişebilir. Bu nedenle tedaviden sonra görüntüleme ve böbrek fonksiyonlarının belirli aralıklarla takip edilmesi önemlidir.

Üreter darlığı ile üretra darlığı arasındaki en basit fark nedir?

Üreter böbrekten mesaneye, üretra ise mesaneden vücut dışına idrar taşır. Bu nedenle üreter darlığı böbreğin boşalmasını, üretra darlığı ise mesanenin dışarı boşalmasını etkileyen iki farklı ürolojik hastalıktır.

Üreter darlığında böbrek kurtarılabilir mi?

Bu sorunun yanıtı böbreğin mevcut fonksiyonuna, tıkanıklığın süresine ve şiddetine bağlıdır. Böbrekte yeterli fonksiyon bulunuyorsa idrar akışını yeniden sağlayacak tedavilerle böbreğin korunması hedeflenir. İleri fonksiyon kaybında ise tedavi kararı böbreğin kalan fonksiyonu ve hastanın genel durumu birlikte değerlendirilerek verilir.