Testis Kanseri Belirtileri: Kendi Kendine Muayene Nasıl Yapılır, Ne Zaman Ürologa Gidilmeli?

Testis kanseri, genel olarak nadir görülen bir kanser türüdür; ancak 15–40 yaş arasındaki genç erkeklerde en sık görülen katı tümörlerden biridir. İyi haber şu ki testis kanseri, erken fark edildiğinde tedavi sonuçları en iyi olan kanserler arasında yer alır. Sorun, belirtilerin çoğu zaman ağrısız olması ve genç erkeklerin bu belirtileri “geçer” diyerek ertelemesidir. Bu yazıda testis kanserinin belirtilerini, kendi kendine muayenenin nasıl yapılacağını, hangi durumlarda vakit kaybetmeden ürologa başvurmak gerektiğini ve tanı sürecinin nasıl ilerlediğini anlatıyoruz.

Testis Kanseri Kimlerde Görülür?

Testis kanserlerinin büyük bölümü sperm üreten hücrelerden gelişen “germ hücreli tümörlerdir”. Bu tümörler kabaca seminom ve seminom dışı (non-seminom) olarak iki ana gruba ayrılır; her iki grubun tedavi yaklaşımı birbirinden farklıdır. Hastalık en sık ergenlik sonrası ile 40 yaş arasında görülür; bu yaş aralığının dışında da ortaya çıkabilir.

Bilinen başlıca risk faktörleri şunlardır:

• İnmemiş testis (kriptorşidizm) öyküsü: Çocuklukta ameliyatla yerine indirilmiş olsa bile risk artmış olarak kabul edilir.
• Daha önce bir testiste kanser geçirmiş olmak: Diğer testiste de tümör gelişme olasılığı bir miktar artar.
• Ailede testis kanseri öyküsü: Özellikle baba veya erkek kardeşte testis kanseri bulunması riski artırır.
• Bazı genetik durumlar ve kısırlık: Klinefelter sendromu gibi durumlar ve bazı kısırlık tabloları da artmış riskle ilişkilendirilmiştir.

Risk faktörlerinin bulunması kanser olacağı anlamına gelmez; birçok hastada ise hiçbir risk faktörü bulunmaz. Bu nedenle belirtileri tanımak, risk faktörü olsun ya da olmasın her genç erkek için önemlidir.

Testis Kanserinin Belirtileri

Testis kanserinin en sık belirtisi, testiste fark edilen ağrısız bir sertlik veya şişliktir. Bu sertlik bazen bezelye tanesi büyüklüğündedir; bazen de testisin tamamında büyüme şeklinde ortaya çıkar. Dikkat edilmesi gereken belirtiler şunlardır:

• Testiste ele gelen, çoğunlukla ağrısız sert kitle veya nodül,
• Testiste büyüme, şişlik ya da kıvamda değişiklik (bir testisin diğerinden daha sert hissedilmesi),
• Skrotumda (torbada) ağırlık hissi,
• Kasıkta veya alt karın bölgesinde künt ağrı,
• Skrotumda aniden biriken sıvı,
• Daha az sıklıkla meme dokusunda büyüme veya hassasiyet (bazı tümörlerin salgıladığı hormonlara bağlı),
• İleri evrelerde bel ağrısı, öksürük veya nefes darlığı (yayılıma bağlı).

Testiste ele gelen her şişlik kanser değildir. Epididim kisti, hidrosel (testis çevresinde sıvı birikimi), varikosel (damar genişlemesi) ve enfeksiyonlar çok daha sık görülür. Varikosel hakkında bilgi almak isterseniz varikosel nedir, belirtileri ve tedavisi yazımızı okuyabilirsiniz. Ancak bu ayrımı muayene ve ultrason olmadan yapmak mümkün değildir; bu yüzden yeni fark edilen her şişliğin bir uzman tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Kendi Kendine Testis Muayenesi Nasıl Yapılır?

Kendi kendine testis muayenesi, kişinin kendi vücudunu tanıması ve olağan dışı bir değişikliği erken fark etmesi için basit bir yöntemdir. Belirti olmayan erkeklerde düzenli kendi kendine muayenenin hayat kurtardığını kanıtlayan güçlü bir çalışma bulunmamaktadır ve kılavuzların bu konudaki önerileri farklıdır. Bununla birlikte özellikle risk faktörü olan erkeklerde testislerin normal hâlini bilmek, değişikliği fark etmeyi kolaylaştırır. Muayene ayda bir, birkaç dakikada yapılabilir:

1. Doğru zamanı seçin: Muayeneyi ılık bir duş veya banyodan sonra yapın; skrotum derisi gevşek olduğundan testisler daha kolay hissedilir.
2. Testisleri tek tek inceleyin: Testisi başparmak ve diğer parmaklarınız arasında nazikçe yuvarlayın. Normal bir testis düzgün yüzeyli, yumurta şeklinde ve kıvamı sıkıcadır.
3. Epididimi tanıyın: Testisin arka-üst tarafında yumuşak, kıvrımlı bir yapı hissedersiniz. Bu epididimdir ve normaldir; kitle ile karıştırılmamalıdır.
4. Karşılaştırın: İki testisin boyutunun birbirinden biraz farklı olması ve birinin daha aşağıda durması normaldir. Önemli olan, kendi normalinizde yeni ortaya çıkan bir değişikliktir.
5. Not alın: Sert bir nodül, boyut veya kıvam değişikliği, ağırlık hissi fark ederseniz tarihini not edin ve birkaç gün içinde ürologa başvurun.

Ne Zaman Ürologa Gitmelisiniz?

Testiste yeni fark edilen her sertlik, şişlik veya kıvam değişikliği, ağrısız olsa bile değerlendirilmelidir. “Ağrımıyorsa önemli değildir” düşüncesi, testis kanserinde tanının gecikmesinin en sık nedenidir. Antibiyotik verilen bir şişlik iki-üç hafta içinde düzelmiyorsa mutlaka ultrason ile yeniden değerlendirilmelidir.

Ani başlayan, çok şiddetli testis ağrısı ise farklı bir durumun, testis torsiyonunun (testisin kendi etrafında dönmesi) belirtisi olabilir. Torsiyon, saatler içinde müdahale gerektiren bir acil durumdur; bu durumda beklemeden acil servise başvurulmalıdır. Hangi şikâyetlerde ürologa başvurulacağı hakkında genel bilgi için üroloji uzmanı nedir ve ne iş yapar yazımıza göz atabilirsiniz.

Tanı Nasıl Konur?

Tanı sürecinin ilk adımı fizik muayenedir. Ardından skrotal ultrason yapılır. Ultrason, şişliğin testisin içinde mi dışında mı olduğunu ve katı mı yoksa sıvı dolu mu olduğunu büyük doğrulukla gösterir; testis içindeki katı bir kitle, aksi kanıtlanana kadar tümör olarak kabul edilir.

Kanda bakılan tümör belirteçleri — alfa-fetoprotein (AFP), beta-hCG ve LDH — tanıya, evrelemeye ve tedavi sonrası takibe yardımcı olur. Belirteçlerin normal çıkması kanseri dışlamaz; bazı tümörler belirteç yükseltmez.

Testis kanserinden şüphelenildiğinde, diğer birçok kanserden farklı olarak, skrotum üzerinden iğne biyopsisi yapılmaz. Kesin tanı, kasıktan yapılan bir kesiyle tümörlü testisin çıkarılmasıyla (radikal inguinal orşiektomi) konur ve bu işlem aynı zamanda tedavinin ilk adımıdır. Yerine istenirse aynı ameliyatta veya daha sonra estetik amaçlı testis protezi konabilir. Ameliyat sonrası hastalığın yayılıp yayılmadığını görmek için karın, pelvis ve göğüs tomografisi çekilir.

Tedavi Sonrası Süreç ve Doğurganlık

Orşiektomi sonrası tedavi; tümörün tipine, belirteç düzeylerine ve evresine göre planlanır. Erken evredeki hastaların önemli bir kısmında yalnızca yakın takip yeterli olurken, bazı hastalarda kemoterapi, radyoterapi ya da karın arkasındaki lenf bezlerinin çıkarılması gündeme gelir. Bu ameliyat hakkında bilgi için testis kanserinde retroperitoneal lenf nodu diseksiyonu yazımızı okuyabilirsiniz.

Tek testis ile hormon üretimi ve doğurganlık çoğu zaman yeterli düzeyde devam eder. Ancak kemoterapi ve radyoterapi sperm üretimini etkileyebileceğinden, çocuk sahibi olmayı planlayan hastalara tedaviye başlamadan önce sperm dondurma seçeneği mutlaka anlatılmalıdır. Bu konuyu testis kanseri sonrası doğurganlık ve sperm koruma yöntemleri yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.

Sık Sorulan Sorular

Testiste ağrısız bir sertlik buldum, kanser olabilir mi?

Testisteki sertliklerin çoğu iyi huyludur; ancak ağrısız sert bir kitle testis kanserinin en tipik belirtisidir. Kesin ayrım muayene ve ultrason ile yapılır, bu nedenle birkaç gün içinde ürologa başvurmanızı öneririz.

Testise darbe almak kansere neden olur mu?

Darbenin kansere yol açtığı gösterilmemiştir. Ancak bazen bir darbe sonrası yapılan muayenede, zaten var olan bir kitle tesadüfen fark edilir.

Varikosel veya hidrosel kansere dönüşür mü?

Hayır. Bu durumlar kansere dönüşmez; ancak benzer şikâyetlere yol açabildikleri için ilk değerlendirmede ultrason ile ayırt edilmeleri gerekir.

Testis kanseri tedavisinden sonra normal yaşama dönülebilir mi?

Hastaların büyük çoğunluğu tedavi sonrası iş, spor, cinsel yaşam ve aile planlaması açısından normal yaşamlarına döner. Düzenli takip muayeneleri bu sürecin önemli bir parçasıdır.

Sonuç

Testis kanseri genç erkeklerde görülen, erken fark edildiğinde tedavi başarısı yüksek bir hastalıktır. En önemli belirti ağrısız bir sertlik veya şişliktir ve bu belirti asla ertelenmemelidir. Kendi vücudunuzu tanımak, yeni bir değişikliği fark ettiğinizde gecikmeden ürologa başvurmak ve önerilen tetkikleri tamamlamak, en doğru tedaviye en kısa sürede ulaşmanın yoludur.