British Journal of Ophthalmology'de yayımlanan TriNetX tabanlı eşleştirilmiş kohort çalışması, AÜSS endikasyonuyla günlük tadalafil kullanan erkeklerde beş yıllık glokom riskinde %22'lik bir artış bildiriyor. Bulgu, sık reçete ettiğimiz bir ajan için yeni bir izlem sorumluluğu tanımlıyor.
British Journal of Ophthalmology'de yayımlanan TriNetX tabanlı eşleştirilmiş kohort çalışması, AÜSS endikasyonuyla günlük tadalafil kullanan erkeklerde beş yıllık glokom riskinde %22'lik bir artış bildiriyor. Bulgu, sık reçete ettiğimiz bir ajan için yeni bir izlem sorumluluğu tanımlıyor — ancak bir kontrendikasyon tanımlamıyor.
Editöryal not: Bu yazı, British Journal of Ophthalmology'de yayımlanan "Risk of glaucoma among patients using tadalafil for lower urinary tract symptoms: a multinational cohort study" başlıklı retrospektif kohort çalışmasına ve BMJ Group basın bülteni ile bağımsız uzman yorumlarına dayanmaktadır. Çalışma gözlemsel niteliktedir; nedensellik kurulamaz.
Temel Bulgular
- Kohort: TriNetX Global Collaborative Network üzerinden, 2012–2022 arasında alt üriner sistem semptomu (AÜSS) öyküsü bulunan ≥40 yaş 73.854 erkek; 36.927 tadalafil kullanıcısı, 36.927 eşleştirilmiş PDE5i-kullanmayan kontrol.
- Birincil sonuç: Beş yıllık takipte tadalafil kullanımı glokom riskinde anlamlı artışla ilişkili — HR 1,22 (%95 GA 1,12–1,33).
- Oküler hipertansiyon: HR 1,32 (%95 GA 1,06–1,65).
- Primer açık açılı glokom: HR 1,33 (%95 GA 1,05–1,67).
- Glokom tedavisine başlama: HR 1,33 (%95 GA 1,20–1,47).
- Mutlak yük: 5 yıllık kümülatif glokom insidansı %3,93'e karşı %3,16 (p<0,001) — göreli artışın mutlak karşılığı yaklaşık 0,8 puan.
- Tutarlılık: İlişki, tedavi başlangıcından sonraki 1., 3. ve 6. ay pencerelerinde; 50 yaş üstü hastalarda ve çalışmaya dâhil edilen çeşitli komorbidite alt gruplarında korunmuştur.
- Yazarların mesajı: Bulgular tadalafili kontrendike kılmamakta; uzun süreli tedavi planlanan ve glokom risk faktörü taşıyan hastalarda başlangıç oftalmolojik değerlendirme ve düzenli izlem gerekliliğini vurgulamaktadır.
Arka Plan: Neden Bu Soru Şimdi Soruluyor?
Tadalafil, ürolojide iki ayrı endikasyonu tek bir molekülde birleştirdiği için ayrıcalıklı bir konuma sahiptir: erektil disfonksiyon ve benign prostat obstrüksiyonuna bağlı alt üriner sistem semptomları. Bu ikili etki, özellikle her iki yakınmayı birlikte taşıyan orta yaş ve üzeri erkek hastada onu ilk basamak seçeneklerden biri hâline getirmiştir.
Ancak iki endikasyon arasında farmakolojik açıdan kritik bir ayrım vardır. Erektil disfonksiyonda kullanım çoğunlukla aralıklı ve ihtiyaç hâlindedir. AÜSS endikasyonunda ise kullanım günlük, düşük doz ve süresizdir — yani hasta, ilacı yıllar boyunca kesintisiz alır. Bu, kümülatif maruziyet açısından tamamen farklı bir senaryodur.
PDE5 inhibitörlerinin oküler yan etkileri literatürde yeni değildir: non-arteritik anterior iskemik optik nöropati (NAION), santral seröz koryoretinopati ve geçici görme değişiklikleri bildirilmiştir. Buna karşılık glokom ilişkisine dair veriler dağınık ve tutarsız kalmıştır. Özellikle AÜSS endikasyonundaki uzun süreli günlük dozlama, bugüne dek yeterince incelenmemiş bir boşluktu.
Mekanistik olarak makul bir zemin de mevcuttur. PDE5 inhibisyonu nitrik oksit–cGMP yolağı üzerinden düz kas gevşemesi ve vazodilatasyon sağlar. Bu yolak yalnızca korpus kavernozum ve prostatik düz kasta değil, oküler vasküler yatakta ve trabeküler ağda da aktiftir. Koroidal kan akımı ve hümör aköz dinamikleri üzerindeki potansiyel etkiler, göz içi basıncında ölçülebilir değişikliklere zemin hazırlayabilir.
Çalışma Tasarımı
Araştırmacılar, çok uluslu federe bir elektronik sağlık kaydı platformu olan TriNetX Global Collaborative Network verisini kullanarak retrospektif eşleştirilmiş kohort analizi gerçekleştirdi.
| Parametre | Tanım |
|---|---|
| Popülasyon | Ocak 2012 – Aralık 2022 arasında alt üriner sistem semptomu tanısı bulunan ≥40 yaş erkekler |
| Maruziyet kolu | AÜSS endikasyonuyla tadalafil (veya başka bir PDE5i) reçete edilen 36.927 hasta |
| Karşılaştırma kolu | PDE5 inhibitörü almamış, 1:1 propensity score ile eşleştirilmiş 36.927 hasta |
| Eşleştirme değişkenleri | Yaş, etnisite, sigara kullanımı, alkolle ilişkili bozukluklar, kardiyovasküler hastalık, diyabet, malignite, hiperlipidemi, böbrek fonksiyonu, obezite, KOAH ve eşzamanlı ilaç kullanımı |
| Sonlanım noktaları | Beş yıl içinde glokom gelişimi, oküler hipertansiyon, primer açık açılı glokom ve glokom tedavisine başlanması |
Metodolojik güç: 1:1 propensity eşleştirme ve geniş komorbidite havuzu, konfaunding kontrolü açısından güçlü bir tasarımdır. Ayrıca 1, 3 ve 6 aylık gecikme pencerelerinde yapılan duyarlılık analizleri, ters nedensellik (protopatik yanlılık) olasılığını azaltmaktadır.
Temel Sonuçlar
| 73.854 Analize dâhil edilen erkek hasta (1:1 eşleştirilmiş) |
%22 Glokom riskinde göreli artış (HR 1,22) |
%3,93 Tadalafil kolunda 5 yıllık kümülatif glokom insidansı |
%3,16 Kontrol kolunda 5 yıllık kümülatif glokom insidansı |
Tablo 1. Beş yıllık takipte oküler sonlanımlar — tadalafil kullanıcıları vs. PDE5i kullanmayanlar
| Sonlanım | Hazard oranı (HR) | %95 Güven aralığı | Yorum |
|---|---|---|---|
| Glokom (birincil sonlanım) | 1,22 | 1,12 – 1,33 | İstatistiksel olarak anlamlı; dar güven aralığı |
| Oküler hipertansiyon | 1,32 | 1,06 – 1,65 | Anlamlı; alt sınır 1'e yakın |
| Primer açık açılı glokom | 1,33 | 1,05 – 1,67 | En sık glokom alt tipinde anlamlı artış |
| Glokom tedavisine başlama | 1,33 | 1,20 – 1,47 | Klinik olarak eyleme dönüşmüş hastalık göstergesi |
Göreli Riski Mutlak Bağlamına Oturtmak
Bir HR değeri klinik pratikte tek başına yorumlanamaz. Burada göreli artış %22 iken, mutlak fark beş yılda yaklaşık 0,77 yüzde puanıdır (%3,93'e karşı %3,16). Bu, kabaca 130 hastanın beş yıl boyunca tedavi edilmesi hâlinde bir ek glokom olgusu anlamına gelir.
Bu ölçek iki şeyi aynı anda söyler. Birincisi, riskin büyüklüğü hastayı etkin bir tedaviden mahrum bırakmayı gerekçelendirmez. İkincisi, tadalafilin AÜSS'de reçetelenme hacmi düşünüldüğünde, popülasyon düzeyinde önemsiz olmayan bir yük ortaya çıkar. Doğru yanıt tedaviyi terk etmek değil, izlemi tanımlamaktır.
Tutarlılık ve Alt Grup Analizleri
İlişkinin gücü, tedavi başlangıcından itibaren 1, 3 ve 6 aylık gecikme pencerelerinde korunmuştur. Bu, glokomun tadalafil reçetesinden hemen önce zaten var olan bir durum olma olasılığını (ters nedensellik) zayıflatan önemli bir bulgudur. Etki, 50 yaş üzeri hastalarda, beyaz etnik kökenli katılımcılarda ve çalışmaya dâhil edilen çeşitli komorbidite alt gruplarında tutarlı biçimde gözlenmiştir.
Kısıtlılıklar
Bulguların sorumlu biçimde yorumlanması, çalışmanın sınırlarının açıkça ortaya konmasını gerektirir:
- Gözlemsel tasarım: Nedensellik kurulamaz. Ölçülmemiş konfaunding — örneğin göz muayenesine erişim sıklığındaki farklar — rezidüel etki bırakabilir.
- Saptama yanlılığı (detection bias): PDE5i kullanan hastaların oküler yan etki farkındalığı nedeniyle daha sık oftalmolojik değerlendirmeye yönlendirilmesi, tanı oranını yapay olarak yükseltebilir.
- Doz ve süre bilgisi: Zaman içindeki reçete değişiklikleri, uyum ve gerçek maruziyet süresi modellenememiştir.
- Etnik temsil: Katılımcıların büyük çoğunluğu beyaz etnik kökenlidir; bulguların diğer popülasyonlara genellenebilirliği sınırlıdır. Bu, açı kapanması glokomu epidemiyolojisinin belirgin biçimde farklılaştığı Asya popülasyonları açısından özellikle önemlidir.
- Sınıf etkisi belirsizliği: Çalışma tadalafile odaklanmıştır; bulguların sildenafil veya diğer PDE5 inhibitörlerine doğrudan aktarılabilirliği gösterilmemiştir.
Klinik Pratiğe Yansımaları
Bu çalışma, günlük pratiğimizde üç somut davranış değişikliğini gerekçelendirmektedir.
- Tedavi öncesi oftalmolojik öykü artık standart olmalıdır: AÜSS endikasyonuyla uzun süreli tadalafil planlanan her hastada, öykü alımına şu sorular eklenmelidir: bilinen glokom veya oküler hipertansiyon tanısı, ailede glokom öyküsü, yüksek miyopi ve son göz muayenesinin tarihi. Bu, ek maliyeti olmayan ancak riski en yüksek hastayı ayrıştıran bir adımdır.
- Risk taşıyan hastada başlangıç değerlendirmesi ve düzenli izlem: Yazarların kendi ifadesiyle bulgular tadalafili kontrendike kılmamakta; ancak başlangıç oftalmik değerlendirme ve düzenli takibin önemini vurgulamaktadır. Pratikte bu, mevcut glokom/oküler hipertansiyonu, glokom aile öyküsü veya yüksek miyopisi olan hastada tedavi öncesi göz konsültasyonu ve sonrasında yıllık izlem anlamına gelir.
- Hasta bilgilendirmesinin kapsamı genişlemelidir: Tadalafilin oküler yan etki profili, hastaya aktarılırken bugüne dek çoğunlukla geçici görme değişiklikleri ve NAION üzerinden anlatılmıştır. Bu veriye dayanarak, uzun süreli kullanımda göz sağlığı izlemi de bilgilendirmenin parçası olmalıdır.
Tedaviyi kesme kararı için önemli uyarı: Bu veri, halihazırda tadalafil kullanan ve fayda gören bir hastada tedavinin kesilmesi için gerekçe oluşturmaz. Mutlak risk artışının büyüklüğü, AÜSS kontrolünün yaşam kalitesine katkısı karşısında küçüktür. Karar, hastanın bireysel glokom risk profiline göre verilmelidir.
Alternatif düşünülmesi gereken durumlar: İleri evre glokomu bulunan, göz içi basıncı medikal tedaviye rağmen kontrol altında olmayan ya da glokom nedeniyle cerrahi geçirmiş hastada, EAU kılavuzlarının sunduğu diğer seçenekler — alfa-blokerler, 5-alfa redüktaz inhibitörleri, beta-3 agonistler veya uygun olgularda minimal invaziv cerrahi seçenekler — göz hekimiyle ortak karar zemininde değerlendirilebilir.
Sonuç
Bu çalışma, ürolojide sık ve uzun süreli reçete ettiğimiz bir ajanın, uzmanlık alanımızın dışında kalan bir organ sisteminde ölçülebilir bir etki bırakabileceğini göstermektedir. Yaklaşık 74.000 hastalık eşleştirilmiş bir kohortta, AÜSS endikasyonuyla tadalafil kullanımı beş yıllık glokom riskinde %22'lik bir artışla ilişkilendirilmiştir.
Bulgunun klinik anlamı, göreli risk rakamının kendisinden çok, tanımladığı sorumlulukta yatmaktadır. Mutlak risk artışı mütevazıdır ve etkin bir tedaviden vazgeçmeyi gerektirmez. Ancak bir ilacı süresiz olarak reçete ediyorsak, o ilacın uzun dönemli güvenlilik profilini izlemek de reçeteyi yazan hekimin sorumluluğudur.
Pratikteki karşılığı yalındır: tadalafili reçete etmeye devam ediyoruz — ancak artık göz sağlığını da soruyoruz.
Kaynaklar
- Risk of glaucoma among patients using tadalafil for lower urinary tract symptoms: a multinational cohort study. British Journal of Ophthalmology. Çevrimiçi yayın: 4 Ağustos 2026. DOI: 10.1136/bjo-2026-329957. bjo.bmj.com
- PubMed kaydı: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42552102
- BMJ Group basın bülteni. "Erectile dysfunction drug used to treat enlarged prostate symptoms may raise glaucoma risk." 4 Ağustos 2026. bmjgroup.com
- Medscape. "Urinary Drug Tadalafil Linked to Glaucoma Risk." medscape.com
- Renal & Urology News. "Tadalafil May Increase Glaucoma Risk." renalandurologynews.com
- Ophthalmology Times. "Tadalafil use tied to modest rise in glaucoma risk among men treated for urinary symptoms." ophthalmologytimes.com
Önemli uyarı: Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Kullanmakta olduğunuz hiçbir ilacı hekiminize danışmadan bırakmayınız. Tedavi kararları için hekiminize danışın.
