İdrar Kaçırma (İnkontinans) Nedir? Nedenleri, Türleri ve Tedavisi

İdrar kaçırma (üriner inkontinans), kişinin kontrolü dışında idrar sızıntısı yaşaması durumudur. Birkaç damlalık kaçaktan mesanenin kontrolünün belirgin şekilde kaybedilmesine kadar farklı şiddetlerde görülebilir. Kadınlarda daha sık karşılaşılmakla birlikte erkeklerde de özellikle prostat hastalıkları, prostat ameliyatları, yaşla birlikte gelişen değişiklikler ve bazı nörolojik hastalıklar nedeniyle ortaya çıkabilir.

İdrar kaçırma yaşlanmanın kaçınılmaz bir sonucu olarak kabul edilmemelidir. Çünkü inkontinans tek bir hastalık değildir; altında yatan nedene göre farklı türleri ve farklı tedavi seçenekleri bulunmaktadır. Bazı hastalarda yaşam tarzı değişiklikleri ve pelvik taban egzersizleri yeterli olabilirken bazı hastalarda ilaç tedavisi, girişimsel yöntemler veya cerrahi gerekebilir.

Özellikle öksürürken veya gülerken idrar kaçırma, aniden tuvalete yetişememe, gece sık idrara çıkma, prostat ameliyatından sonra idrar kaçırma veya sürekli ped kullanma ihtiyacı gibi yakınmalar varsa sorunun hangi inkontinans türünden kaynaklandığının belirlenmesi tedavinin ilk adımıdır.

İdrar Kaçırma Nedir?

Normal şartlarda böbreklerde üretilen idrar mesanede depolanır. Mesane dolarken mesane kasının gevşek, idrar kanalını kontrol eden sfinkterlerin ve pelvik taban yapılarının ise işlevsel olması gerekir. İdrar yapmak için uygun zaman geldiğinde mesane kasılır, idrar çıkışını kontrol eden yapılar gevşer ve idrar boşaltılır.

Bu sistemin herhangi bir bölümündeki fonksiyon bozukluğu idrar kontrolünü etkileyebilir. Mesanenin istemsiz kasılması, sfinkter mekanizmasının yetersizliği, pelvik taban kaslarının zayıflaması, sinir sistemindeki bozukluklar veya idrar yollarındaki bazı hastalıklar inkontinansa neden olabilir.

İdrar Kaçırma Neden Olur?

İdrar kaçırmanın nedeni kadın ve erkeklerde farklılık gösterebilir. Bazı durumlarda birden fazla faktör aynı anda etkili olabilir.

İnkontinansla ilişkili olabilecek başlıca durumlar şunlardır:

• Pelvik taban kaslarının zayıflaması
• Gebelik ve doğum
• Menopozla ilişkili değişiklikler
• Prostat ameliyatları
• İyi huylu prostat büyümesi ve buna bağlı mesane değişiklikleri
• Aşırı aktif mesane
• İdrar yolu enfeksiyonları
• Mesane taşı gibi üriner sistem hastalıkları
• Parkinson hastalığı, multipl skleroz, omurilik hastalıkları veya inme gibi nörolojik sorunlar
• Diyabet
• Kronik kabızlık
• Obezite
• Mesane fonksiyonunu etkileyebilen bazı ilaçlar

Aşırı kafein veya alkol tüketimi gibi bazı alışkanlıklar da özellikle sıkışma ve sık idrara çıkma yakınmalarını artırabilir. Bu nedenle değerlendirme yalnızca mesaneye değil hastanın genel sağlık durumuna ve günlük alışkanlıklarına da odaklanmalıdır.

İdrar Kaçırma Türleri Nelerdir?

İdrar kaçırmanın doğru sınıflandırılması önemlidir çünkü her inkontinans türünün tedavisi aynı değildir.

Stres Tipi İdrar Kaçırma: Öksürme, hapşırma, gülme, koşma, egzersiz yapma veya ağır kaldırma gibi karın içi basıncını artıran durumlarda idrar kaçırılmasıdır. Özellikle kadınlarda doğum ve pelvik taban zayıflığıyla ilişkili olabilir. Erkeklerde ise prostat cerrahileri sonrasında görülebilir.

Sıkışma Tipi İdrar Kaçırma: Kişinin aniden ve güçlü şekilde idrar yapma ihtiyacı hissetmesi ve tuvalete yetişemeden idrar kaçırmasıdır. Aşırı aktif mesane ile birlikte görülebilir. Hastalar sıklıkla gün içerisinde çok sık tuvalete gitmekten ve idrarı erteleyememekten yakınır.

Karışık Tip İdrar Kaçırma: Stres tipi ve sıkışma tipi inkontinansın birlikte bulunmasıdır. Örneğin hasta hem öksürdüğünde idrar kaçırabilir hem de ani sıkışma sırasında tuvalete yetişemeyebilir.

Taşma Tipi İdrar Kaçırma: Mesanenin yeterince boşalamaması ve aşırı dolması sonucunda damla damla idrar kaçırılmasıdır. Erkeklerde ileri derecede prostat büyümesine bağlı mesane çıkış tıkanıklığı veya mesane kasının yeterli kasılamaması gibi nedenlerle görülebilir.

Fonksiyonel İdrar Kaçırma: Mesane fonksiyonu büyük ölçüde normal olmasına rağmen hareket kısıtlılığı, bilişsel problemler veya çevresel nedenlerle kişinin zamanında tuvalete ulaşamaması sonucu ortaya çıkar.

Kadınlarda İdrar Kaçırma Neden Daha Sık Görülür?

Kadınlarda gebelik, vajinal doğum, pelvik taban kaslarındaki değişiklikler, menopoz ve yaşlanma inkontinans gelişiminde rol oynayabilir. Özellikle öksürme, hapşırma ve egzersiz sırasında ortaya çıkan stres tipi inkontinans kadınlarda sık görülmektedir.

Kadınlarda inkontinansın nedenleri, belirtileri ve kadınlara özgü tedavi seçenekleri kadınlarda idrar kaçırma başlığı altında ayrıca değerlendirilmelidir.

Erkeklerde İdrar Kaçırma Neden Olur?

Erkeklerde inkontinans; prostat hastalıkları, prostat cerrahisi, aşırı aktif mesane, nörolojik hastalıklar veya mesanenin boşaltılmasını etkileyen sorunlarla ilişkili olabilir.

Özellikle prostat kanseri nedeniyle gerçekleştirilen radikal prostatektomi sonrasında idrar kontrol mekanizmasının geçici veya daha uzun süreli etkilenmesi mümkündür. Hastaların önemli bir bölümünde kontrol zaman içerisinde iyileşirken iyileşme süresi kişiden kişiye değişebilir.

Prostat Ameliyatı Sonrası İdrar Kaçırma Neden Olur?

Prostat ameliyatı sonrası idrar kaçırma, özellikle prostat kanseri nedeniyle uygulanan radikal prostatektomi sonrasında hastaların en fazla merak ettiği konulardan biridir. Prostatın çıkarılması sonrasında idrar tutmayı sağlayan sfinkter ve çevresindeki anatomik yapıların yeni duruma uyum sağlaması gerekir.

Prostat ameliyatından sonra idrar kaçırma ilk dönemlerde daha belirgin olabilir. Öksürme, ayağa kalkma, yürüme veya fiziksel aktivite sırasında birkaç damla idrar kaçırmadan daha belirgin inkontinansa kadar farklı düzeylerde görülebilir.

İyileşme süresi; hastanın yaşı, ameliyat öncesindeki idrar kontrolü, sfinkter fonksiyonu, cerrahi teknik, sinir ve çevre dokuların korunması ve hastanın rehabilitasyon sürecine göre değişebilir.

Prostat Ameliyatı Sonrası İdrar Kaçırma Nasıl Önlenir?

Prostat ameliyatı sonrası idrar kaçırma nasıl önlenir? sorusunun herkese uygulanabilecek tek bir cevabı yoktur. Cerrahi sırasında anatomik yapıların mümkün olduğunca korunması, uygun hasta seçimi ve ameliyat sonrası rehabilitasyon önem taşır.

Pelvik taban kaslarının ameliyat öncesinde doğru şekilde öğrenilmesi ve hekim tarafından uygun görülen zamanda ameliyat sonrasında çalıştırılması kontinansın yeniden kazanılmasına katkıda bulunabilir.

Prostat Ameliyatı Sonrası İdrar Kaçırma Egzersizleri

Prostat ameliyatı sonrası idrar kaçırma egzersizleri denildiğinde öncelikle pelvik taban veya Kegel egzersizleri akla gelir. Bu egzersizlerde amaç idrar kontrolüne katkıda bulunan pelvik taban kaslarının doğru şekilde çalıştırılmasıdır.

Ancak daha fazla egzersiz her zaman daha iyi sonuç anlamına gelmez. Yanlış kasları çalıştırmak veya gereğinden fazla egzersiz yapmak pelvik tabanda yorgunluğa yol açabilir. Bu nedenle özellikle prostat cerrahisi sonrasında egzersiz programının hekim veya pelvik taban konusunda deneyimli fizyoterapist önerisiyle düzenlenmesi yararlı olabilir.

Sistoskopi Sonrası İdrar Kaçırma Olur mu?

Sistoskopi sonrası idrar kaçırma bazı hastaların endişe ettiği durumlardan biridir. Sistoskopi sonrasında kısa süreli sık idrara çıkma, idrar yaparken yanma veya ani sıkışma hissi görülebilir. Bu yakınmalar bazı kişilerde geçici kaçırma hissine eşlik edebilir.

Ancak kalıcı idrar kaçırma basit tanısal sistoskopinin beklenen bir sonucu değildir. İşlem sonrasında yeni başlayan veya devam eden belirgin idrar kaçırma, ateş, şiddetli ağrı, idrar yapamama ya da belirgin kanama varsa üroloji uzmanıyla görüşülmelidir.

Gece İdrar Kaçırma ve Gece Sık İdrara Çıkma Aynı Şey midir?

Hayır. Gece idrar kaçırma ile noktüri birbirinden farklı kavramlardır. Noktüri, kişinin gece uykusundan idrar yapmak amacıyla bir veya daha fazla kez uyanmasıdır. Gece idrar kaçırmada ise kişi uykudayken istemsiz idrar kaybı yaşayabilir.

Gece tuvalete kalkmanın yaşla ilişkili değişikliklerden prostat büyümesine, aşırı aktif mesaneden gece fazla idrar üretimine kadar birçok nedeni olabilir. Bu durumun nedenleri gece sık idrara çıkma ve noktüri kapsamında ayrıca değerlendirilmelidir.

İdrar Kaçırma Tanısı Nasıl Konulur?

Tanı yalnızca "idrar kaçırıyorum" şikayeti üzerinden konulmamalıdır. Öncelikle kaçağın hangi koşullarda meydana geldiği ve altında yatan neden araştırılır.

Değerlendirmede şu yöntemlerden yararlanılabilir:

• Ayrıntılı hasta öyküsü
• Fizik ve ürolojik muayene
• İdrar tahlili
• İşeme günlüğü
• Ped testi
• İşeme sonrası mesanede kalan idrar miktarının ölçülmesi
• Üroflowmetri
• Ultrasonografi
• Gerekli hastalarda ürodinamik inceleme
• Belirli durumlarda sistoskopi

Özellikle işeme günlüğü oldukça faydalıdır. Hastanın birkaç gün boyunca ne kadar sıvı tükettiğini, ne zaman idrar yaptığını, kaçırmanın hangi saatlerde gerçekleştiğini ve hangi durumların kaçağı tetiklediğini kaydetmesi inkontinans tipinin anlaşılmasına yardımcı olabilir.

İdrar Kaçırma Tedavisi Nasıl Yapılır?

İdrar kaçırma tedavisi hastanın cinsiyetine, inkontinansın tipine, şiddetine ve altta yatan nedene göre planlanır. Bu nedenle her hastaya aynı tedavinin uygulanması doğru değildir.

Yaşam Tarzı Düzenlemeleri

Fazla kiloların verilmesi, kabızlığın kontrol edilmesi, aşırı kafein ve alkol tüketiminin azaltılması ve sıvı tüketiminin gün içerisine dengeli şekilde dağıtılması bazı hastalarda yakınmaların azalmasına yardımcı olabilir.

Sıvı tüketimini aşırı derecede kısıtlamak ise doğru değildir. Yetersiz sıvı tüketimi idrarın yoğunlaşmasına ve mesane irritasyonunun artmasına neden olabilir.

Mesane Eğitimi

Özellikle sıkışma tipi inkontinansta planlı tuvalet aralıkları ve sıkışma hissini kontrol etmeye yönelik tekniklerle mesanenin daha uzun süre idrar depolamasına yardımcı olunabilir.

Pelvik Taban Egzersizleri

Kegel olarak da bilinen pelvik taban egzersizleri, idrar kontrolüne katkıda bulunan kasların güçlendirilmesini ve koordinasyonunun geliştirilmesini amaçlar. Kadınlarda stres tipi inkontinansta ve erkeklerde prostat ameliyatı sonrasında rehabilitasyonun önemli bileşenlerinden biri olabilir.

İlaç Tedavileri

Sıkışma tipi idrar kaçırma ve aşırı aktif mesane bulunan hastalarda mesanenin istemsiz kasılmalarını azaltmaya yönelik ilaçlardan yararlanılabilir. Kullanılacak ilaç hastanın yaşı, diğer hastalıkları, kullandığı ilaçlar ve yan etki profili dikkate alınarak belirlenir.

Mesaneye Botulinum Toksin Uygulaması

İlaç tedavisine yeterli yanıt vermeyen seçilmiş aşırı aktif mesane hastalarında mesane kasına botulinum toksin enjeksiyonu uygulanabilir. Amaç istemsiz mesane kasılmalarının azaltılmasıdır. İşlem her hasta için uygun değildir ve tedavi öncesinde idrar yapma fonksiyonunun değerlendirilmesi gerekir.

İdrar Kaçırma Ameliyatları

Cerrahi tedavi özellikle stres tipi inkontinansı belirgin olan ve konservatif yöntemlerden yeterli fayda görmeyen hastalarda gündeme gelebilir.

Kadınlarda uygun hastalarda sling operasyonları gibi yöntemler uygulanabilir. Erkeklerde, özellikle prostat cerrahisi sonrası kalıcı idrar kaçırmada inkontinansın derecesine göre erkek slingleri veya yapay üriner sfinkter değerlendirilebilir.

Yapay Üriner Sfinkter Nedir?

Yapay üriner sfinkter, özellikle prostat ameliyatı sonrasında gelişen orta-ileri derecedeki kalıcı stres tipi idrar kaçırmanın cerrahi tedavisinde kullanılabilen sistemlerden biridir. Üretra çevresine yerleştirilen manşet, idrarın istemsiz şekilde kaçmasını engellemeye yardımcı olur. Hasta idrar yapmak istediğinde sistemin kontrol mekanizmasını kullanarak manşeti geçici olarak açar.

Her hastaya yapay sfinkter uygulanmaz. İdrar kaçırmanın şiddeti, sfinkter fonksiyonu, daha önce uygulanan radyoterapi ve cerrahiler ile hastanın cihazı kullanabilme becerisi birlikte değerlendirilir.

İdrar Kaçırma Ne Zaman Ciddiye Alınmalıdır?

İdrar kaçırmanın miktarı az olsa bile tekrarlıyorsa değerlendirilmesi yararlıdır. Özellikle aşağıdaki durumlarda üroloji uzmanına başvurulması gerekir:

• İdrar kaçırma yeni başladıysa
• Şikayet giderek artıyorsa
• İdrarda kan görülüyorsa
• Yanma, ateş veya tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu varsa
• İdrar yapmakta güçlük veya mesaneyi boşaltamama hissi bulunuyorsa
• Prostat ameliyatından sonra idrar kontrolünde beklenen iyileşme gerçekleşmiyorsa
• İdrar kaçırma günlük yaşamı, sosyal hayatı veya uykuyu etkiliyorsa

İdrar kaçırmayı gizlemek veya yalnızca ped kullanarak yönetmeye çalışmak altta yatan problemin tanısının gecikmesine neden olabilir. İnkontinansın türünün belirlenmesi, kişiye uygun tedavi seçeneğinin bulunmasını kolaylaştırır.

İdrar Kaçırma Hakkında Sık Sorulan Sorular

İdrar kaçırma yaşlanmanın normal bir sonucu mudur?

Hayır. Yaş ilerledikçe inkontinans riski artabilir ancak idrar kaçırma yaşlanmanın kaçınılmaz bir sonucu değildir. Tedavi edilebilir nedenlerin araştırılması gerekir.

İdrar kaçırma tamamen geçer mi?

Bu durum inkontinansın nedenine ve türüne bağlıdır. Bazı hastalarda yaşam tarzı düzenlemeleri, egzersiz veya ilaç tedavisiyle belirgin düzelme sağlanabilirken bazı hastalarda cerrahi tedavi gerekebilir.

Öksürünce idrar kaçırmak neden olur?

Öksürme sırasında karın içi basınç artar. İdrar tutma mekanizması bu basınca karşı yeterli direnç oluşturamıyorsa idrar kaçağı meydana gelebilir. Bu durum stres tipi idrar kaçırmanın tipik özelliklerinden biridir.

Prostat ameliyatı sonrası idrar kaçırma ne kadar sürer?

İyileşme süresi hastadan hastaya değişir. Radikal prostatektomi sonrasında ilk haftalar ve aylarda kaçırma görülebilir ve birçok hastada zaman içerisinde giderek azalır. Devam eden veya şiddetli inkontinansın ürolojik olarak değerlendirilmesi gerekir.

Prostat ameliyatı sonrası idrar kaçırma egzersizleri ne zaman başlanır?

Pelvik taban egzersizlerinin zamanlaması yapılan ameliyata ve hastanın durumuna göre belirlenmelidir. Bazı hastalarda kasların ameliyattan önce öğrenilmesi yararlı olabilir. Ameliyat sonrasında ise egzersize ne zaman başlanacağı konusunda cerrahın önerisine uyulmalıdır.

Sistoskopi sonrası idrar kaçırma normal mi?

Sistoskopi sonrasında kısa süreli sıkışma, sık idrara çıkma ve yanma görülebilir. Kalıcı idrar kaçırma rutin tanısal sistoskopinin beklenen bir sonucu değildir. Şikayet devam ederse ürolojik değerlendirme yapılmalıdır.

İdrar kaçırma için hangi doktora gidilir?

İdrar kaçırma şikayeti olan kadın ve erkekler üroloji uzmanına başvurabilir. Kadınlarda pelvik taban bozuklukları ve eşlik eden jinekolojik sorunlar varsa farklı branşlarla birlikte değerlendirme gerekebilir.

İdrar kaçırmayı önlemek için su içmeyi azaltmak doğru mu?

Genellikle aşırı sıvı kısıtlaması doğru değildir. Bunun yerine toplam sıvı tüketimi, sıvının gün içerisindeki dağılımı ve kafein gibi mesane yakınmalarını artırabilecek içecekler değerlendirilmelidir.

İdrar kaçırmada ameliyat şart mı?

Hayır. Tedavi inkontinansın türüne ve şiddetine göre belirlenir. Pelvik taban rehabilitasyonu, mesane eğitimi, yaşam tarzı düzenlemeleri ve ilaçlar birçok hastada cerrahiden önce değerlendirilebilir. Cerrahi, uygun hastalarda ve gerekli olduğunda gündeme gelir.

Erkeklerde kalıcı idrar kaçırma tedavi edilebilir mi?

Evet. Özellikle prostat ameliyatı sonrasında devam eden stres tipi idrar kaçırmada hastanın durumuna göre rehabilitasyon, erkek sling ameliyatları veya yapay üriner sfinkter gibi farklı tedavi seçenekleri değerlendirilebilir.