Böbrek üstü bezi kanseri ya da diğer adıyla adrenal kanser, böbreklerin üzerinde yer alan adrenal bezlerde gelişen nadir ancak önemli bir tümör grubudur. Adrenal bezler; stres yanıtı, tansiyon kontrolü, metabolizma, tuz dengesi ve cinsel hormon üretimi gibi birçok yaşamsal fonksiyonda görev alan hormonları salgılar. Bu nedenle adrenal bezlerde gelişen tümörler yalnızca kitle etkisi oluşturmaz; aynı zamanda hormon dengesini de bozabilir.

Adrenal kanserlerin büyük kısmı, adrenal bezin dış tabakası olan korteksten kaynaklanır ve bu nedenle adrenokortikal karsinom olarak adlandırılır. Daha nadir olarak bezin iç kısmı olan medulladan gelişen tümörler de görülebilir. Bazı adrenal tümörler hormon üretmezken, bazıları aşırı hormon salgılayarak ciddi klinik tablolara yol açabilir.

Böbrek kanseri hakkında bilgi alın >> Böbrek Kanseri Belirtileri, Tanısı, Evreleri ve Tedavisi

Adrenal kanser oldukça nadir görülür. Ancak agresif seyredebilmesi nedeniyle erken tanı önemlidir. Günümüzde gelişmiş görüntüleme yöntemleri, hormon analizleri, minimal invaziv cerrahi teknikleri ve multidisipliner tedavi yaklaşımları sayesinde adrenal tümörlerin yönetimi daha başarılı şekilde yapılabilmektedir.

Adrenal Bezler ve Görevleri

Her iki böbreğin üst kısmında bulunan adrenal bezler yaklaşık birkaç santimetre boyutunda küçük yapılardır. Ancak salgıladıkları hormonlar nedeniyle vücutta çok önemli görevleri vardır.

Adrenal bezler iki ana bölümden oluşur:

Adrenal korteks: Kortizol, aldosteron ve androjen hormonlarını üretir.
Adrenal medulla: Adrenalin ve noradrenalin üretir.

Bu hormonlar:

Kan basıncı
Kan şekeri dengesi
Stres yanıtı
Tuz-potasyum dengesi
Cinsel gelişim
Metabolizma

üzerinde doğrudan etkilidir.

Adrenal Kanser Belirtileri

Böbrek üstü bezi kanseri belirtileri, tümörün büyüklüğüne ve hormon üretip üretmediğine göre değişebilir. Küçük tümörler uzun süre belirti vermeyebilir ve bazen başka nedenlerle çekilen tomografi veya MR sırasında tesadüfen saptanabilir.

Ancak tümör büyüdükçe veya hormon üretmeye başladığında bazı şikayetler ortaya çıkabilir.

Kitleye Bağlı Belirtiler

Karın veya yan ağrısı
Karında dolgunluk hissi
Karında ele gelen kitle
İştahsızlık
Kilo kaybı

Androjen Fazlalığına Bağlı Belirtiler

Aşırı androjen üretimi özellikle kadınlarda belirgin olabilir.

Yüz ve vücutta kıllanma artışı
Seste kalınlaşma
Akne artışı
Adet düzensizliği
Çocuklarda erken ergenlik bulguları

Östrojen Fazlalığına Bağlı Belirtiler

Erkeklerde meme büyümesi
Cinsel istekte azalma
Erektil disfonksiyon
Kadınlarda anormal vajinal kanamalar

Kortizol Fazlalığı Belirtileri

Bazı adrenal tümörler aşırı kortizol üretir ve Cushing sendromu benzeri tabloya yol açabilir.

Hızlı kilo alma
Yüzde yuvarlaklaşma
Karın bölgesinde yağlanma
Cilt çatlakları
Kas güçsüzlüğü
Kolay morarma
Yüksek tansiyon
Yüksek kan şekeri
Depresyon ve ruh hali değişiklikleri

Aldosteron Fazlalığı Belirtileri

Dirençli yüksek tansiyon
Kas krampları
Kas güçsüzlüğü
Düşük potasyum
Aşırı susama
Sık idrara çıkma

Adrenal Kanser Nedenleri ve Risk Faktörleri

Adrenal kanserin kesin nedeni her zaman net değildir. Ancak bazı genetik sendromlar ve kalıtsal hastalıklar riski artırabilir.

Risk artışı ile ilişkili durumlar şunlardır:

Li-Fraumeni sendromu
Beckwith-Wiedemann sendromu
Carney kompleksi
Çoklu endokrin neoplazi (MEN)
Ailesel adenomatöz polipozis
Lynch sendromu

Bu genetik hastalıklara sahip kişilerde adrenal tümör gelişme riski toplum ortalamasına göre daha yüksek olabilir.

Adrenal Kanser Türleri

Adrenal bezlerde gelişen tümörler iyi huylu veya kötü huylu olabilir.

Kötü Huylu (Malign) Tümörler

Adrenokortikal karsinom: Adrenal korteksten gelişir. En sık görülen adrenal kanser tipidir.
Malign feokromositoma: Adrenal medulladan kaynaklanır.
Nöroblastom: Daha çok çocukluk çağında görülür.
Malign paraganglioma: Adrenal bez çevresindeki sinir dokularından gelişebilir.

İyi Huylu Tümörler

Adrenal adenom
İyi huylu feokromositoma
İyi huylu paraganglioma

Adrenal bezde görülen her kitle kanser anlamına gelmez. Günümüzde sık kullanılan tomografi ve MR incelemeleri nedeniyle tesadüfen saptanan küçük adrenal kitleler (“adrenal incidentaloma”) oldukça yaygındır. Ancak bu kitlelerin hormon üretip üretmediği ve kanser riski mutlaka değerlendirilmelidir.

Adrenal Kanser Tanısı

Adrenal tümörlerin değerlendirilmesinde hem hormon analizleri hem görüntüleme yöntemleri önemlidir.

Fizik Muayene ve Tıbbi Öykü

Hastanın şikayetleri, hormon fazlalığı belirtileri ve aile öyküsü değerlendirilir.

Kan ve İdrar Testleri

Adrenal bezin salgıladığı hormonların düzeyleri ölçülür.

Kortizol
Aldosteron
Katekolaminler
Metanefrinler
Androjen hormonları

incelenebilir.

Görüntüleme Yöntemleri

Adrenal tümörlerin boyutu ve yayılımını değerlendirmek için:

Bilgisayarlı tomografi (BT)
Manyetik rezonans görüntüleme (MR)
PET-CT
Ultrasonografi

kullanılabilir.

Özellikle 4 cm üzerindeki, düzensiz sınırlı veya hızlı büyüyen adrenal kitlelerde kanser olasılığı daha dikkatli değerlendirilir.

Laparoskopi

Bazı durumlarda karın içinin doğrudan değerlendirilmesi için laparoskopik inceleme yapılabilir.

Biyopsi

Her adrenal kitlede biyopsi yapılmaz. Özellikle feokromositoma şüphesi varsa biyopsi riskli olabilir. Bu nedenle biyopsi kararı dikkatli şekilde planlanmalıdır.

Adrenal Kanser Evreleri

Adrenal kanserlerde evreleme yapılırken:

Tümör boyutu
Komşu organ tutulumu
Lenf nodu yayılımı
Uzak metastaz varlığı

değerlendirilir.

Karaciğer, akciğer ve kemik metastazları ileri evre hastalıkta görülebilir.

Adrenal Kanser Tedavi Seçenekleri

Ameliyat

Adrenal kanser tedavisinde en önemli ve potansiyel olarak kür sağlayabilen yöntem cerrahidir.

Tümörün yerleşimine ve boyutuna göre:

Laparoskopik adrenalektomi
Robotik adrenalektomi
Açık cerrahi

uygulanabilir.

Son yıllarda özellikle uygun hastalarda robotik cerrahi yöntemleri adrenal bez ameliyatlarında daha sık kullanılmaktadır. Robotik cerrahi sayesinde daha küçük kesi, daha az ağrı ve daha hızlı iyileşme gibi avantajlar sağlanabilir.

Radyoterapi

Ameliyat sonrası nüks riskini azaltmak veya metastatik hastalıkta şikayet kontrolü amacıyla radyoterapi uygulanabilir.

İlaç Tedavileri

Bazı adrenal kanserlerde hormon üretimini baskılayan ilaçlar kullanılabilir.

Özellikle mitotan adlı ilaç, adrenokortikal karsinom tedavisinde uzun yıllardır kullanılan ajanlardan biridir.

Bazı hastalarda:

Hedefe yönelik tedaviler
İmmünoterapi
Biyolojik ajanlar

değerlendirilebilir.

Kemoterapi

İleri evre veya metastatik adrenal kanserde kemoterapi gerekebilir. Tedavi planı tümörün biyolojik davranışına göre belirlenir.

Tümör Ablasyonu

Ameliyat için uygun olmayan veya metastatik bazı hastalarda:

Radyofrekans ablasyon
Kriyoterapi
Mikrodalga ablasyon

gibi yöntemlerle tümör kontrolü sağlanmaya çalışılabilir.

Adrenal Kanser Sonrası Takip

Adrenal kanserlerde nüks riski bulunduğu için düzenli takip önemlidir.

Takip sürecinde:

Hormon testleri
BT veya MR görüntüleme
PET-CT
Kan testleri

belirli aralıklarla yapılabilir.

Adrenal Kanser Yaşam Süresi ve Sağkalım

Adrenal kanserde yaşam süresi; tümörün evresi, hormon üretip üretmemesi, cerrahi başarısı ve metastaz durumuna göre değişebilir.

Erken evrede ve tamamen çıkarılabilen adrenal tümörlerde sağkalım oranları belirgin şekilde daha yüksektir. Ancak ileri evre hastalıkta tedavi daha kompleks hale gelebilir.

Günümüzde gelişmiş görüntüleme yöntemleri, modern cerrahi teknikler ve sistemik tedaviler sayesinde adrenal kanser yönetiminde geçmiş yıllara göre daha başarılı sonuçlar elde edilmektedir.

Sık Sorulan Sorular

Adrenal bezde görülen her kitle kanser midir?

Hayır. Adrenal bezde görülen birçok kitle iyi huyludur. Ancak hormon üretimi ve görüntüleme özellikleri dikkatli şekilde değerlendirilmelidir.

Adrenal kanser hangi yaşta görülür?

Her yaşta görülebilse de çoğunlukla erişkin yaş grubunda saptanır.

Adrenal kanser hormon üretmek zorunda mı?

Hayır. Bazı adrenal tümörler hormon üretirken bazıları non-fonksiyonel olabilir.

Robotik cerrahi adrenal kanserde kullanılabilir mi?

Evet. Uygun hastalarda robotik adrenalektomi minimal invaziv bir seçenek olabilir.

Adrenal kanser tamamen iyileşebilir mi?

Erken evrede tanı alan ve tamamen çıkarılabilen tümörlerde başarılı tedavi mümkündür.

Böbrek Üstü Bezi Kanseri