Varikosel Nedir? Belirtileri, Tedavisi ve Varikosel Ameliyatı

Varikosel, testisleri çevreleyen toplardamarların genişlemesi ve kıvrımlı bir yapı kazanmasıdır. Bacaklarda görülen varis hastalığına benzer şekilde gelişen bu durum, erkeklerde en sık karşılaşılan ürolojik hastalıklardan biridir. Özellikle çocuk sahibi olamama (erkek infertilitesi) araştırmalarında en sık tespit edilen düzeltilebilir nedenlerden biri olarak kabul edilir.

Varikosel her erkekte belirti vermeyebilir. Bazı kişilerde yalnızca rutin muayene sırasında fark edilirken, bazı hastalarda testis ağrısı, testiste küçülme veya sperm kalitesinde bozulma gibi sorunlara yol açabilir. Günümüzde mikrocerrahi teknikler sayesinde varikosel tedavisi yüksek başarı oranlarıyla uygulanabilmektedir.

Varikosel Nedir ve Neden Olur?

Varikosel, testisten kirli kanı taşıyan toplardamarların (pampiniform pleksus) genişlemesi sonucu oluşur. Toplardamarlarda bulunan kapakçıkların yeterince çalışmaması nedeniyle kan geriye doğru kaçar ve damar içerisinde birikir. Bu durum damarların genişlemesine ve testis çevresinde varis benzeri bir görünüm oluşmasına neden olur.

Vakaların yaklaşık %85-90'ı sol tarafta görülür. Bunun temel nedeni sol testis toplardamarının anatomik olarak farklı bir açıyla böbrek toplardamarına bağlanması ve damar içi basıncın daha yüksek olmasıdır. Daha nadiren sağ tarafta veya her iki testiste birlikte görülebilir.

Varikosel gelişimini kolaylaştırabilecek faktörler şunlardır:

• Toplardamar kapakçıklarının doğuştan yetersiz olması
• Genetik yatkınlık
• Ergenlik döneminde damar genişlemesi
• Karın içi basıncının artmasına neden olan durumlar
• Nadir olarak böbrek veya karın içi kitleleri

Varikosel Belirtileri

Varikoseli olan birçok erkekte herhangi bir şikayet bulunmayabilir. Belirti verdiğinde ise en sık görülen yakınmalar şunlardır:

• Testiste künt veya çekilme şeklinde ağrı
• Ayakta uzun süre kalınca artan rahatsızlık hissi
• Günün sonunda artan testis ağrısı
• Skrotumda damarların belirginleşmesi
• "Solucan torbası" görünümü
• Testislerde küçülme (atrofi)
• Kısırlık nedeniyle yapılan incelemelerde sperm bozukluğu

Ağrı genellikle istirahat edildiğinde azalırken uzun süre ayakta kalma, ağır egzersiz ve sıcak ortamlar şikayetleri artırabilir.

Varikosel Tanısı Nasıl Konulur?

Tanının temelini deneyimli bir üroloji uzmanının yaptığı fizik muayene oluşturur. Muayene hem yatarken hem de ayakta yapılır. Gerektiğinde hastadan Valsalva manevrası (ıkınma) yapması istenir.

Tanıyı desteklemek ve hastalığın derecesini belirlemek için şu yöntemlerden yararlanılır:

• Ürolojik fizik muayene
• Renkli Doppler ultrasonografi
• Semen (sperm) analizi
• Gerektiğinde hormon testleri
• Testis hacminin değerlendirilmesi

Ultrason, damar çapını ve reflü olarak adlandırılan geriye doğru kan akımını göstermede oldukça değerlidir. Çocuk sahibi olamayan erkeklerde sperm analizi tedavi planlamasında önemli yer tutar.

Varikosel Tedavisi ve Ameliyat

Her varikosel ameliyat gerektirmez. Tedavi kararı hastanın yaşı, şikayetleri, sperm analiz sonuçları, testis hacmi ve çocuk sahibi olma planına göre verilir.

Genellikle aşağıdaki durumlarda tedavi önerilebilir:

• Kısırlık ve bozulmuş sperm parametreleri
• Varikosele bağlı kronik testis ağrısı
• Testiste küçülme gelişmesi
• Ergenlerde testis gelişiminin etkilenmesi

Belirti vermeyen ve sperm değerleri normal olan birçok hastada yalnızca düzenli takip yeterli olabilir.

Mikrocerrahi Varikoselektomi

Mikrocerrahi varikoselektomi günümüzde varikosel tedavisinde altın standart kabul edilen cerrahi yöntemdir. Operasyon sırasında ameliyat mikroskobu kullanılarak genişlemiş toplardamarlar bağlanırken testisi besleyen atardamarlar ve lenf damarları korunur.

Mikroskobik büyütme sayesinde damarların daha net görülebilmesi;

• Nüks oranını azaltabilir.
• Hidrosel gelişme riskini düşürebilir.
• Testis damarlarının korunmasına yardımcı olur.
• Daha başarılı sperm iyileşmesi sağlayabilir.

Embolizasyon

Varikosel tedavisinde cerrahiye alternatif yöntemlerden biri embolizasyondur. Girişimsel radyoloji uzmanı tarafından kasık veya boyun toplardamarından girilerek genişlemiş damar içerisine özel coil veya sklerozan maddeler yerleştirilir.

Her hasta embolizasyon için uygun değildir. Anatomik yapı, daha önce geçirilmiş ameliyatlar ve damar yapısı değerlendirilerek uygun yöntem belirlenir.

Varikosel Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Ameliyat çoğunlukla genel veya spinal anestezi altında uygulanır. Kasık bölgesinde yaklaşık 2-3 cm'lik küçük bir kesi yapılır. Mikroskop yardımıyla genişlemiş toplardamarlar tek tek bağlanırken testisi besleyen damarlar korunur.

Operasyon genellikle 45-90 dakika sürer. Hastaların büyük bölümü aynı gün veya ertesi gün taburcu olabilir.

Ameliyat sonrası öneriler:

• İlk günlerde istirahat edilmesi
• Birkaç hafta ağır egzersizden kaçınılması
• Skrotal destek kullanılması
• Kontrol muayenelerinin aksatılmaması

Sperm üretim döngüsü yaklaşık 72-90 gün sürdüğü için sperm analizindeki düzelmeler çoğunlukla ameliyattan sonraki 3-6 ay içerisinde değerlendirilir.

Varikosel Ameliyatının Faydaları

Uygun hasta grubunda yapılan varikosel ameliyatı birçok açıdan fayda sağlayabilir.

• Sperm sayısında artış
• Sperm hareketliliğinde iyileşme
• Sperm DNA hasarında azalma
• Testis fonksiyonlarının korunması
• Testis ağrısında düzelme
• Doğal gebelik şansında artış
• Yardımcı üreme tedavilerinin başarısına katkı

Ancak her hastada aynı düzeyde iyileşme beklenmez. Sonuçlar yaş, varikoselin derecesi ve başlangıçtaki sperm kalitesine göre değişebilir.

Varikosel Ameliyatının Olası Riskleri ve Komplikasyonları

Her cerrahi işlemde olduğu gibi varikoselektomi sonrasında da bazı komplikasyonlar görülebilir.

• Kanama
• Enfeksiyon
• Hidrosel gelişimi
• Varikoselin tekrarlaması (nüks)
• Geçici ağrı
• Nadir olarak testis damarında hasar

Mikrocerrahi teknik kullanıldığında bu komplikasyonların görülme sıklığı klasik yöntemlere göre daha düşüktür.

Varikosel ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Varikosel kendiliğinden geçer mi?

Hayır. Oluşmuş varikosel kendiliğinden düzelmez. Ancak belirti vermeyen olgular uzun yıllar takip edilebilir.

Varikosel kısırlığa neden olur mu?

Her varikosel kısırlık oluşturmaz. Ancak erkek infertilitesinin en sık düzeltilebilir nedenlerinden biridir.

Varikosel ameliyatı sperm kalitesini artırır mı?

Uygun hastalarda sperm sayısı, hareketliliği ve kalite parametrelerinde anlamlı iyileşme görülebilir. Değerlendirme genellikle ameliyattan sonraki 3-6 ay içerisinde yapılır.

Varikosel ameliyatından sonra çocuk sahibi olunabilir mi?

Birçok hastada doğal gebelik ihtimali artabilir. Ancak gebelik başarısı kadın yaşı, sperm kalitesi ve diğer infertilite nedenlerinden de etkilenir.

Varikosel ameliyatı ağrıyı geçirir mi?

Varikosele bağlı ağrısı olan uygun hastaların önemli bir kısmında ameliyat sonrasında ağrı belirgin şekilde azalabilir.

Varikosel tekrarlar mı?

Mikrocerrahi yöntemle yapılan ameliyatlarda nüks oranı oldukça düşüktür. Bununla birlikte hiçbir cerrahi yöntemde tekrar riski tamamen sıfır değildir.

Ameliyat sonrası ne zaman normal yaşama dönülebilir?

Hastaların büyük bölümü birkaç gün içerisinde günlük yaşamına dönebilir. Ağır fiziksel aktiviteler ve yoğun spor için genellikle 2-4 hafta beklenmesi önerilir.