Üst Üriner Sistem Kanserleri

Üst üriner sistem kanserleri, böbreğin idrarı topladığı bölüm olan böbrek havuzu (renal pelvis) ile idrarı mesaneye taşıyan üreter içinde gelişen tümörleri ifade eder. Bu kanserlerin büyük çoğunluğu, idrar yollarını döşeyen özel hücrelerden kaynaklanan ürotelyal karsinom tipindedir. Mesane kanseri ile benzer hücresel özellikler taşımasına rağmen, üst üriner sistem tümörleri daha nadir görülür ve bazı hastalarda daha agresif seyredebilir.

Üst üriner sistem tümörleri tüm ürotelyal kanserlerin yaklaşık %5–10’unu oluşturur. Hastalık çoğunlukla ileri yaşta ortaya çıkar ve erkeklerde kadınlara göre daha sık görülür. Özellikle sigara kullanımı, bazı kimyasal maddelere maruz kalma ve kronik idrar yolu problemleri önemli risk faktörleri arasında yer alır.

Böbrek havuzu kanseri ve üreter kanseri erken dönemde belirti vermeyebilir. Bu nedenle idrarda kan görülmesi gibi belirtilerin önemsenmesi ve gecikmeden üroloji değerlendirmesi yapılması kritik önem taşır. Günümüzde gelişmiş görüntüleme yöntemleri, endoskopik teknikler ve robotik cerrahi uygulamaları sayesinde üst üriner sistem kanserlerinde daha başarılı tedavi planları yapılabilmektedir.

Üst Üriner Sistem Anatomisi

Böbrekler tarafından üretilen idrar, ilk olarak böbrek içindeki havuzcuk sistemi olan renal pelviste toplanır. Buradan yaklaşık 25–30 cm uzunluğundaki üreter aracılığıyla mesaneye taşınır. Böbrek havuzu ve üreterin iç yüzeyi, mesane iç yüzeyiyle aynı hücre tabakası olan ürotelyum ile kaplıdır.

Bu nedenle mesane kanseri ile üst üriner sistem kanserleri arasında biyolojik benzerlik bulunur. Bazı hastalarda aynı anda veya farklı zamanlarda hem mesanede hem üst üriner sistemde tümör gelişebilir.

Üst Üriner Sistem Kanserleri Neden Olur?

Üst üriner sistem ürotelyal karsinomunun kesin nedeni her zaman net değildir. Ancak bazı çevresel ve genetik faktörlerin hastalık riskini artırdığı bilinmektedir.

• Sigara Kullanımı: En önemli risk faktörlerinden biri sigaradır. Sigara içerisindeki kanserojen maddeler böbreklerden süzülüp idrarla atılırken ürotelyal hücrelerde hasara yol açabilir. Uzun süreli sigara kullanımı hem mesane hem üst üriner sistem kanseri riskini belirgin şekilde artırır.
• Kimyasal Maruziyet: Özellikle boya, tekstil, plastik, kauçuk ve kimya sanayisinde çalışan kişilerde bazı aromatik aminlere maruziyet risk oluşturabilir.
• Kronik Taş Hastalığı ve Enfeksiyon: Uzun süreli böbrek taşı hastalığı, kronik enfeksiyonlar ve sürekli irritasyon bazı hastalarda tümör gelişimiyle ilişkili olabilir.
• Ailesel ve Genetik Faktörler: Lynch sendromu gibi bazı genetik hastalıklarda üst üriner sistem tümörü gelişme riski artabilir. Özellikle genç yaşta görülen veya aile öyküsü bulunan hastalarda genetik değerlendirme gerekebilir.
• Bazı İlaçlar ve Bitkisel Ürünler: Geçmiş yıllarda bazı ağrı kesicilerin uzun süreli kullanımı ile üst üriner sistem tümörleri arasında ilişki gösterilmiştir. Ayrıca aristoloşik asit içeren bazı bitkisel ürünlerin de risk oluşturabileceği bilinmektedir.

Üst Üriner Sistem Kanseri Belirtileri

• Üreter kanseri belirtileri ve böbrek havuzu tümörü bulguları çoğu zaman mesane kanserine benzer şekilde ortaya çıkar.
• İdrarda Kan Görülmesi (Hematüri): En sık görülen belirtidir. İdrarın kırmızı veya çay renginde olması dikkat çekebilir. Bazı hastalarda kanama yalnızca mikroskop altında saptanabilir.
• Yan Ağrısı: Tümörün üreteri tıkaması sonucu böbrekte basınç artışı gelişebilir. Bu durum yan ağrısına veya böbrekte şişmeye neden olabilir.
• Sık İdrara Çıkma ve Yanma: Özellikle eşlik eden mesane tutulumu varsa irritatif işeme şikayetleri görülebilir.
• Kilo Kaybı ve Halsizlik: İleri evre hastalıkta genel durum bozukluğu gelişebilir.

Üst Üriner Sistem Tümörleri Nasıl Tanı Alır?

Tanı sürecinde hem görüntüleme yöntemleri hem de endoskopik değerlendirmeler önemli rol oynar.

İdrar Tahlili ve Sitoloji

İdrarda kanama araştırılır. Ayrıca idrarda dökülen kanser hücrelerini incelemek için idrar sitolojisi yapılabilir.

Bilgisayarlı Tomografi (BT Ürografi)

BT ürografi, üst üriner sistem tümörlerinin tanısında en sık kullanılan görüntüleme yöntemlerinden biridir. Kontrastlı çekim sayesinde böbrek havuzu ve üreter içindeki dolum defektleri görülebilir.

MR Ürografi

Kontrast kullanılamayan hastalarda alternatif olabilir.

Üreteroskopi

İnce endoskopik cihazlarla üreter içine girilerek tümör doğrudan görüntülenebilir. Gerekli durumlarda biyopsi alınabilir.

Sistoskopi

Mesane kanseri eşlik edip etmediğini değerlendirmek için mesane de incelenir.

Üst Üriner Sistem Kanserlerinde Evreleme

Hastalığın tedavi planı belirlenirken tümörün:

• Boyutu
• Yerleşimi
• Kas tabakasına ilerleyip ilerlemediği
• Lenf nodu tutulumu
• Uzak organ metastazı

değerlendirilir.

Kas invaziv tümörler daha agresif seyredebilir ve daha kapsamlı tedavi gerektirebilir.

Üst Üriner Sistem Kanserlerinde Tedavi Yöntemleri

Endoskopik Tedaviler

Düşük riskli ve küçük tümörlerde bazı hastalarda böbreği koruyucu endoskopik yöntemler uygulanabilir. Flexible üreteroskopi ile tümör lazer kullanılarak temizlenebilir.

Bu yaklaşım özellikle:

• Tek böbreği olan hastalarda
• Böbrek fonksiyonu sınırlı kişilerde
• Düşük dereceli küçük tümörlerde

değerlendirilebilir.

Radikal Nefroüreterektomi

Yüksek riskli üst üriner sistem tümörlerinde standart tedavi çoğu zaman radikal nefroüreterektomi olarak kabul edilir. Bu ameliyatta:

• Böbrek
• Üreter
• Üreterin mesaneye giriş kısmı

birlikte çıkarılır.

Günümüzde bu ameliyatlar açık, laparoskopik veya robotik cerrahi yöntemleriyle yapılabilmektedir.

Robotik Cerrahi ile Üst Üriner Sistem Tümörü Ameliyatı

Robotik cerrahi, üst üriner sistem tümörlerinde giderek daha sık kullanılan minimal invaziv yöntemlerden biridir. Özellikle deneyimli merkezlerde uygulanan robotik nefroüreterektomi ameliyatları;

• Daha küçük kesi
• Daha az kanama
• Daha düşük ağrı düzeyi
• Daha hızlı iyileşme
• Daha kısa hastanede kalış süresi

gibi avantajlar sağlayabilir.

Son yıllarda gelişen single port robotik cerrahi teknolojileri ile bazı uygun hastalarda daha sınırlı kesilerle operasyon planlanabilmektedir.

Kemoterapi ve Sistemik Tedaviler

Kas invaziv veya ileri evre hastalarda kemoterapi gerekebilir. Özellikle yüksek riskli olgularda ameliyat öncesi veya sonrası sistemik tedaviler değerlendirilebilir.

İleri evre hastalıkta immünoterapi ve hedefe yönelik tedaviler de bazı hastalarda kullanılabilmektedir.

Üst Üriner Sistem Kanseri Sonrası Takip

Bu tümörlerde nüks riski bulunduğu için düzenli takip önemlidir. Özellikle mesanede tekrar tümör gelişme riski nedeniyle sistoskopik kontroller gerekebilir.

Takip sürecinde:

• İdrar testleri
• Sistoskopi
• BT görüntüleme
• Böbrek fonksiyon testleri

belirli aralıklarla planlanabilir.

Üst Üriner Sistem Kanserlerinden Korunmak İçin Neler Yapılabilir?

• Sigarayı bırakmak
• Kimyasal maruziyetten korunmak
• Kronik enfeksiyonları tedavi etmek
• Böbrek taşı hastalığını ihmal etmemek
• Düzenli sağlık kontrolleri yaptırmak

riskin azaltılmasına yardımcı olabilir.